लेखक: चन्द्रशेखर यादव
संवाददाता: रामशंकर यादव, जनकपुरधाम, १८ बैशाख

सिरहाको लहान नगरपालिका नजिकै रहेको सलहेस फूलबारी मिथिला क्षेत्रको महत्वपूर्ण ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक धरोहरको रूपमा चिनिन्छ। राजा सलहेसको स्मृतिमा निर्मित यो स्थल हरेक वर्षको वैशाख १ गते विशेष फूल फुल्ने अद्भुत घटनाले थप रहस्य र श्रद्धाको केन्द्र बनेको छ।

सलहेस फूलबारीको विशेषता

सिरहाको पश्चिमी भेगमा करिब ५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको सलहेस फूलबारी विशेषगरी एक किसिमको सेतो माला आकारको फूलका कारण प्रसिद्ध छ, जुन प्रत्येक वर्ष वैशाख १ गते मात्र फुल्छ। यो फूल बिहान खुल्ने र साँझपख ओइलाउने गर्दछ। स्थानीय किंवदन्तीअनुसार, यो राजा सलहेस र उनकी प्रेमिका मालिनीको प्रेमको प्रतीक हो। यस दिन मालिनीले आत्मिक उपस्थिति जनाउँदै फूलको माला चढाउने विश्वास गरिन्छ। यही दिन यहाँ ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ, जहाँ हजारौं भक्तजन नेपाल र भारतबाट यहाँ पूजा गर्न पुग्ने गर्छन्।

राजा सलहेस: एक ऐतिहासिक लोकनायक

राजा सलहेसको वास्तविक नाम जयवर्धन सलहेस थियो। मिथिला क्षेत्रका एक लोकनायकका रूपमा चिनिने सलहेस पाँचौं–छैठौं शताब्दीको बीचमा जन्मिएका थिए। उनको जन्मस्थल हालको सिरहाको माडर (महिसौथा) रहेको उल्लेख छ। राजा सलहेस कुनै पौराणिक पात्र नभई सामाजिक न्याय, समता र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष गर्ने ऐतिहासिक व्यक्ति थिए।

उनको जीवनशैली अद्भुत थियो—एकै दिनमा मानिकदहमा स्नान गर्ने, सलहेस फूलबारीमा फूल टिप्ने, सिलहटमा कुस्ती खेल्ने र कुलदेवीको पूजा गर्दै कञ्चनगढमा पीरमार्का सुन्ने जनविश्वास रहेको छ।

धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व

सलहेस फूलबारी विशेषगरी दुसाध समुदायको इष्टदेवस्थलको रूपमा प्रसिद्ध छ। फूलबारीमा फुल्ने सेतो फूललाई प्रेम र मनोकामना पूरा गर्ने प्रतीक मानिन्छ। यहाँको पवित्र जलले चर्मरोग र कुष्ठरोग निको पार्ने जनविश्वास छ।

संरचनात्मक विशेषता

फूलबारीको केन्द्रमा राजा सलहेस र मालिनीको मन्दिर (गहबर) अवस्थित छ। यहाँको इनार विशेष रहस्यपूर्ण मानिन्छ जुन कहिले देखिन्छ, कहिले हराउँछ। यसबाहेक, बालीगंगा नदीको पानी पनि शुद्ध र पवित्र मानिन्छ।

समसामयिक विवाद: सलहेस विरासतमा अम्बेडकर पार्कको हस्तक्षेप?

हालसालै, जनमत पार्टीका अध्यक्ष सीके राउत र मधेश प्रदेशका मुख्यमन्त्री सतीश कुमार सिंह को संयुक्त पहलमा सलहेस फूलबारीमा ‘अम्बेडकर पार्क’ निर्माणको शिलान्यास गरिएको छ। यस कार्यप्रति स्थानीय तह, जातीय समुदाय, इतिहासकार तथा सलहेस अनुयायीहरूबीच तीव्र असन्तुष्टि देखिएको छ।

राजा सलहेस र बाबा साहेब डा. भीमराव अम्बेडकर दुवै आफ्नै ठाउँमा समाज परिवर्तनका महान योद्धा हुन्। यद्यपि, दुई भिन्न भूगोल, कालखण्ड र संघर्षका प्रतीक भएकाले उनीहरूलाई एउटै स्थलमा जोड्नुले ऐतिहासिक पहिचानमा भ्रम सिर्जना गर्ने, र विशेषगरी सलहेसको मौलिक इतिहासलाई मेट्ने खतरा रहेको स्थानीय सरोकारवालाहरूको तर्क छ।

जनअपील: ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणमा संवेदनशीलता आवश्यक

स्थानीय अगुवा, संस्कृतिकर्मी र शोधकर्ताहरूले अम्बेडकर पार्क निर्माण तत्काल रोकिनुपर्ने माग राख्दै राजा सलहेसको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक पहिचान जोगाउन सम्बन्धित निकायलाई गम्भीर ध्यानाकर्षण गराएका छन्। सलहेस फूलबारी कुनै व्यक्तिको राजनीतिक लाभको साधन नभई, जनताको आस्था, इतिहास र अस्मितासँग जोडिएको गहिरो प्रतीक हो।

निष्कर्ष:
सलहेस फूलबारी केवल एक धार्मिक स्थल होइन, यो मिथिला क्षेत्रका जनताको आत्मसम्मान, संस्कृति र इतिहासको जिउँदो गाथा हो। त्यसैले यसको संरक्षण र प्रचारमा कुनै पनि राजनीतिक हस्तक्षेप वा गलत कार्यशैलीले सम्पूर्ण सम्पदा र समुदायको आत्मासँग खेलवाड हुन सक्छ।